Mỗi khu công nghiệp được thành lập với danh mục ngành nghề thu hút và các yêu cầu môi trường đã nêu trong hồ sơ quy hoạch, đánh giá tác động môi trường của cả khu; dự án nằm ngoài danh mục đó, hoặc có chất thải vượt khả năng xử lý của khu, có thể bị từ chối dù ngành nghề hoàn toàn hợp pháp. Những ngành hay bị hạn chế là dệt nhuộm, xi mạ, thuộc da, tái chế phế liệu, hoá chất, sản xuất có khí thải độc hoặc mùi mạnh.
Bài giải thích vì sao khu có quyền chọn ngành, những lý do từ chối hay gặp, cách mô tả dự án để được đánh giá đúng và những phương án khi ngành của bạn khó vào khu thông thường. Danh mục cụ thể của từng khu do chủ đầu tư hạ tầng và ban quản lý khu công nghiệp tỉnh trả lời.
Vì sao khu được chọn ngành
Khi thành lập, một khu công nghiệp có quy hoạch chi tiết phân khu chức năng, có hồ sơ đánh giá tác động môi trường cho toàn khu với giả định về loại ngành sẽ hoạt động, tổng lượng nước thải, khí thải. Trạm xử lý nước thải tập trung được thiết kế cho loại nước thải đó. Nếu nhận ngành có chất thải khác hẳn, khu có thể vượt khả năng xử lý và vi phạm cam kết môi trường của chính khu.
Ngoài lý do kỹ thuật, khu còn có định hướng thu hút của tỉnh và chiến lược riêng của chủ đầu tư hạ tầng. Một khu muốn tập trung điện tử, công nghệ cao có thể không nhận ngành phát bụi, rung vì sợ ảnh hưởng tới khách hàng hiện hữu. Một khu gần khu dân cư đông có thể bị hạn chế ngành có mùi.
Vì vậy, "ngành này có được phép kinh doanh không" và "khu này có nhận ngành này không" là hai câu hỏi khác nhau. Câu thứ nhất do pháp luật về đầu tư, ngành nghề kinh doanh có điều kiện trả lời; câu thứ hai do hồ sơ của khu và chủ đầu tư hạ tầng trả lời.
Danh mục của khu cũng có thể thay đổi theo thời gian: khi trạm xử lý được nâng cấp, khu có thể mở thêm ngành; khi khu gần lấp đầy với nhiều nhà máy điện tử, khu có thể thắt chặt với ngành phát bụi. Câu trả lời năm ngoái chưa chắc còn đúng.
Nhóm ngành và lý do hay bị hạn chế
Bảng nêu nhóm ngành thường gặp khó khi tìm đất trong khu công nghiệp thông thường. Không có nghĩa là mọi khu đều từ chối; một số khu có phân khu hoặc trạm xử lý chuyên biệt.
| Nhóm ngành | Lý do hay bị hạn chế | Hướng tìm khu |
|---|---|---|
| Dệt nhuộm | Nước thải màu, nhiệt độ, hoá chất; lưu lượng lớn | Khu có phân khu dệt nhuộm và trạm xử lý riêng |
| Xi mạ, xử lý bề mặt kim loại | Nước thải chứa kim loại nặng, xyanua, axit | Khu có phân khu xi mạ tập trung |
| Thuộc da | Nước thải hữu cơ, crom, mùi | Khu chuyên ngành hoặc vùng được quy hoạch riêng |
| Tái chế phế liệu nhựa, giấy, kim loại | Rủi ro nguồn phế liệu, bụi, mùi, nước thải | Khu có quy định riêng, kiểm soát nguồn phế liệu |
| Hoá chất cơ bản, thuốc bảo vệ thực vật | Nguy cơ sự cố, khoảng cách ly lớn | Khu hoá chất chuyên ngành gần cảng |
| Chế biến thuỷ sản, tinh bột, giết mổ | Nước thải hữu cơ cao, mùi | Khu gần vùng nguyên liệu có trạm phù hợp |
| Luyện kim, lò nung lớn | Khí thải, bụi, nhiệt, điện lớn | Khu công nghiệp nặng, khu kinh tế ven biển |
Điểm chung của các nhóm trên là chất thải. Doanh nghiệp có giải pháp xử lý tốt tại nguồn, giảm được tải lượng thải, thường có nhiều lựa chọn hơn so với mô tả trong bảng.
Những lý do từ chối hay gặp
Ngành không có trong danh mục của khu. Hồ sơ đánh giá tác động môi trường của khu không bao gồm ngành của bạn. Khu không thể nhận nếu không điều chỉnh hồ sơ của chính khu, việc này mất thời gian và không chắc chắn.
Nước thải vượt tiêu chuẩn đầu vào hoặc công suất trạm. Trạm tập trung còn ít công suất hoặc không xử lý được thành phần đặc thù. Khu có thể nhận nếu nhà máy xử lý sơ bộ đạt mức yêu cầu, hoặc từ chối.
Ảnh hưởng tới khách hàng hiện hữu. Dự án phát bụi, rung, mùi đặt cạnh nhà máy điện tử, thực phẩm. Chủ đầu tư hạ tầng có thể từ chối hoặc chỉ đề nghị lô ở phân khu khác.
Không phù hợp định hướng của tỉnh. Tỉnh có thể hạn chế một số ngành thâm dụng lao động giản đơn hoặc tiêu tốn nhiều năng lượng ở khu gần đô thị.
Công nghệ cũ, thiết bị đã qua sử dụng. Dự án dùng công nghệ lạc hậu, thiết bị cũ có thể bị xem xét kỹ theo quy định về chuyển giao công nghệ và nhập khẩu máy móc đã qua sử dụng.
Mô tả dự án sao cho được đánh giá đúng
Nhiều dự án bị từ chối không phải vì ngành mà vì mô tả mơ hồ. Ghi "sản xuất linh kiện kim loại" có thể làm khu hiểu là có xi mạ, trong khi dự án chỉ dập, cắt và mua chi tiết đã mạ từ bên ngoài. Ngược lại, giấu một công đoạn để được nhận rồi bị phát hiện khi làm thủ tục môi trường là tình huống tệ nhất.
Hãy gửi cho khu một bản mô tả quy trình sản xuất theo từng công đoạn, kèm danh sách nguyên liệu, hoá chất chính, lượng và thành phần dự kiến của nước thải, khí thải, chất thải rắn, cùng giải pháp xử lý tại nhà máy. Nếu có công đoạn thuê ngoài, ghi rõ. Bản mô tả này về sau dùng lại cho hồ sơ đầu tư và hồ sơ môi trường, nên làm kỹ không thừa.
Ví dụ giả định: một nhà máy đồ gỗ giả định ban đầu mô tả là "sản xuất đồ gỗ", khu ngần ngại vì lo bụi và sơn. Khi doanh nghiệp gửi bổ sung mô tả hệ thống hút bụi, buồng sơn có xử lý khí thải và vị trí kho sơn, khu đồng ý nhận ở lô xa nhà máy điện tử.
Ngành nghề kinh doanh có điều kiện và giấy phép riêng
Bên cạnh việc khu có nhận hay không, một số ngành còn thuộc danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư 2020, phải có giấy phép, chứng nhận riêng trước khi hoạt động: sản xuất hoá chất, thuốc, thực phẩm chức năng, vật liệu nổ công nghiệp, thiết bị y tế, thức ăn chăn nuôi, phân bón và nhiều ngành khác. Với nhà đầu tư nước ngoài, còn có danh mục ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện.
Những giấy phép này thường do bộ, sở chuyên ngành cấp, không phải ban quản lý khu công nghiệp. Điều kiện cấp phép có thể ảnh hưởng tới thiết kế nhà máy, ví dụ yêu cầu về kho, khoảng cách, phòng thí nghiệm kiểm nghiệm. Vì vậy, nên tra điều kiện ngành ngay từ khi chọn lô, để lô đủ diện tích và vị trí đáp ứng.
Tra danh mục ngành nghề có điều kiện trên Cổng thông tin quốc gia về đầu tư hoặc hỏi cơ quan chuyên ngành; văn bản thay đổi khá thường xuyên.
Khi ngành của bạn khó vào khu thông thường
Phương án thứ nhất là tìm khu có phân khu chuyên ngành: một số khu công nghiệp dành riêng một phân khu cho dệt nhuộm, xi mạ với trạm xử lý riêng. Chi phí xử lý ở đây có thể cao hơn nhưng có chỗ hợp pháp, ổn định.
Phương án thứ hai là tách công đoạn: đặt phần lắp ráp, hoàn thiện ở khu thông thường gần khách hàng, thuê ngoài công đoạn có chất thải phức tạp cho cơ sở chuyên ngành đã có giấy phép. Cách này giảm vốn đầu tư xử lý và giảm rủi ro môi trường.
Phương án thứ ba là đầu tư công nghệ sạch hơn để giảm chất thải tại nguồn: tuần hoàn nước, thay hoá chất độc hại, thu hồi kim loại. Đầu tư ban đầu cao hơn, nhưng mở thêm nhiều khu có thể nhận và đáp ứng yêu cầu của khách hàng xuất khẩu về môi trường.
Phương án thứ tư là tìm cụm công nghiệp hoặc khu chuyên ngành do địa phương quy hoạch cho ngành đặc thù, như cụm cho làng nghề hoặc cụm tái chế có kiểm soát. Hạ tầng và dịch vụ có thể đơn giản hơn khu công nghiệp lớn, nhưng phù hợp với quy mô vừa và nhỏ.
Trình tự hỏi ngành nghề trước khi cam kết
Làm theo thứ tự này giúp biết sớm khu có nhận hay không, trước khi tốn thời gian và tiền cọc:
- Chuẩn bị bản mô tả quy trình và chất thải như trên, có số liệu ước tính.
- Gửi cho chủ đầu tư hạ tầng, đề nghị xác nhận bằng văn bản khu có tiếp nhận ngành và công đoạn đó không, ở phân khu nào.
- Hỏi tiêu chuẩn nước thải đầu vào, công suất trạm còn trống; so với thành phần nước thải dự kiến.
- Hỏi ban quản lý khu công nghiệp tỉnh về định hướng thu hút và thủ tục môi trường có thể áp dụng cho dự án.
- Chỉ đặt cọc khi đã có xác nhận, và ghi điều kiện hoàn cọc nếu sau đó dự án không được chấp thuận vì lý do ngành nghề.
Với ngành nằm ở vùng ranh giới, nên hỏi ít nhất ba bốn khu song song. Câu trả lời giữa các khu có thể khác nhau nhiều.
Lưu lại mọi văn bản xác nhận ngành nghề. Sau này khi làm thủ tục môi trường hay khi khu đổi chủ đầu tư hạ tầng, văn bản đó là căn cứ cho thấy dự án đã được chấp nhận ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Ngành hợp pháp mà khu công nghiệp vẫn từ chối có đúng không?
Có thể đúng. Khu có quyền lựa chọn ngành phù hợp với quy hoạch, hồ sơ môi trường và định hướng của khu. Việc ngành được phép kinh doanh theo luật không bắt buộc mọi khu phải nhận.
Làm sao biết danh mục ngành nghề của một khu?
Hỏi chủ đầu tư hạ tầng và ban quản lý khu công nghiệp tỉnh. Danh mục thường nằm trong hồ sơ thành lập khu, quy hoạch chi tiết và hồ sơ môi trường của khu. Đề nghị trả lời bằng văn bản cho đúng ngành và công đoạn của bạn.
Nhà máy may không nhuộm có bị hạn chế không?
Thường không, vì may không nhuộm ít nước thải công nghiệp. Hạn chế chủ yếu là với công đoạn nhuộm, in, giặt công nghiệp có hoá chất. Mô tả rõ quy trình để khu đánh giá đúng.
Có thể xin khu nhận ngành ngoài danh mục không?
Có trường hợp khu xem xét điều chỉnh, nhưng việc này liên quan hồ sơ quy hoạch, môi trường của khu và mất thời gian, không chắc chắn. Doanh nghiệp không nên lập kế hoạch dựa vào khả năng đó.
Đổi ngành sau khi đã thuê đất có được không?
Phải được chủ đầu tư hạ tầng chấp thuận theo hợp đồng và làm thủ tục điều chỉnh dự án, môi trường. Nếu ngành mới không phù hợp khu, có thể bị từ chối. Hỏi trước khi quyết định thay đổi.
Thuê ngoài công đoạn xi mạ có giúp vào khu dễ hơn không?
Thường có, vì nhà máy của bạn không còn phát sinh nước thải xi mạ. Cần chọn cơ sở gia công có đầy đủ giấy phép môi trường, vì doanh nghiệp đặt hàng vẫn chịu rủi ro uy tín nếu đối tác vi phạm.
