Phần lớn lưu lượng Internet đi ra nước ngoài của Việt Nam chạy trên các tuyến cáp quang biển quốc tế cập bờ ở một số điểm ven biển, phần còn lại đi qua cáp quang trên đất liền sang các nước láng giềng. Khi một vài tuyến cáp biển gặp sự cố cùng lúc, lưu lượng dồn sang các tuyến còn lại và người dùng thấy truy cập dịch vụ nước ngoài chậm, cho tới khi tàu chuyên dụng sửa xong.
Cáp quang biển là gì và hoạt động ra sao đã có nhiều bài giải thích ở mức khoa học phổ thông. Bài này nhìn từ góc hạ tầng quốc gia và doanh nghiệp: mạng kết nối quốc tế gồm những thành phần nào, vì sao cần nhiều tuyến đi nhiều hướng, vì sao sửa lâu, phần nào của lưu lượng không cần đi ra nước ngoài, và doanh nghiệp làm gì để không bị động khi kết nối quốc tế suy giảm.
Các thành phần của kết nối quốc tế
Kết nối quốc tế không chỉ là sợi cáp dưới biển. Mỗi thành phần dưới đây là một điểm có thể hỏng hoặc nghẽn.
| Thành phần | Vai trò | Rủi ro hay gặp |
|---|---|---|
| Tuyến cáp biển | Nối nhiều quốc gia qua đáy biển, dung lượng lớn | Neo tàu, lưới cá, động đất đáy biển làm đứt; sửa phải chờ tàu |
| Trạm cập bờ | Nơi cáp biển lên bờ, đấu vào mạng trong nước | Tập trung ở ít địa điểm, cần bảo vệ đặc biệt |
| Cáp đất liền xuyên biên giới | Nối sang mạng các nước láng giềng rồi đi tiếp | Phụ thuộc mạng của nước trung chuyển, dung lượng thường nhỏ hơn cáp biển |
| Mạng trục trong nước | Đưa lưu lượng từ trạm cập bờ tới các vùng | Một tuyến trục đứt làm cả vùng mất hướng đi ra |
| Điểm trung chuyển, đặt nội dung | Trao đổi lưu lượng giữa các mạng trong nước, đặt bản sao nội dung phổ biến | Nếu thiếu, lưu lượng trong nước phải đi vòng ra nước ngoài |
Điểm đáng chú ý là địa lý: phần lớn cáp biển đi qua Biển Đông, vùng có hoạt động tàu thuyền dày, nên rủi ro va chạm không nhỏ. Đa dạng hướng đi — biển và đất liền, phía Bắc và phía Nam — là nguyên tắc cơ bản để giảm rủi ro.
Vì sao sự cố cáp biển ảnh hưởng rộng và sửa lâu
Một tuyến cáp biển mang dung lượng rất lớn và thường được nhiều doanh nghiệp viễn thông cùng sử dụng. Khi một tuyến đứt, các doanh nghiệp chuyển lưu lượng sang tuyến khác mà họ có thuê, nhưng dung lượng dự phòng luôn có giới hạn. Nếu cùng lúc nhiều tuyến gặp sự cố, mạng sẽ nghẽn ở các hướng còn lại, nhất là giờ cao điểm buổi tối.
Việc sửa phụ thuộc vào tàu sửa cáp chuyên dụng. Số tàu loại này trong khu vực ít, mỗi tàu phục vụ nhiều tuyến của nhiều nước, nên một sự cố phải xếp lịch. Sau khi tàu tới, còn phải định vị điểm đứt, kéo cáp lên mặt nước, nối, thử, thả xuống; thời tiết xấu làm mọi việc dừng lại. Vì vậy thời gian khắc phục thường tính bằng tuần, có khi lâu hơn.
Ngoài ra còn thủ tục: tàu sửa cáp hoạt động trong vùng biển của một quốc gia cần được phép theo quy định của quốc gia đó. Các doanh nghiệp sở hữu cáp thường đã có thoả thuận bảo trì từ trước để rút ngắn khâu này, nhưng không loại bỏ hoàn toàn.
Phần lưu lượng không cần đi ra nước ngoài
Trao đổi lưu lượng trong nước. Khi người dùng của nhà mạng này truy cập một dịch vụ đặt ở nhà mạng khác trong nước, lưu lượng nên được trao đổi tại các điểm kết nối trong nước, như trạm trung chuyển Internet quốc gia hoặc các điểm kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp. Nếu không, gói tin có thể đi vòng ra nước ngoài rồi quay về.
Mạng phân phối nội dung. Các dịch vụ lớn đặt máy chủ lưu bản sao nội dung phổ biến — video, ứng dụng, bản cập nhật phần mềm — ngay trong mạng của nhà mạng Việt Nam. Người dùng xem video phổ biến có thể không cần đi qua cáp quốc tế.
Dịch vụ đặt máy chủ trong nước. Ứng dụng của doanh nghiệp, cơ quan đặt máy chủ ở trung tâm dữ liệu trong nước thì khi cáp quốc tế gặp sự cố, người dùng trong nước gần như không bị ảnh hưởng. Đây là một lý do khiến hạ tầng trung tâm dữ liệu trong nước được coi là một phần của khả năng chống chịu quốc gia.
Điều không tránh được. Dịch vụ chỉ đặt ở nước ngoài, cuộc gọi video với đối tác nước ngoài, truy cập hệ thống của công ty mẹ ở nước khác vẫn phụ thuộc kết nối quốc tế. Những thứ này cần phương án riêng.
Đa dạng tuyến: nguyên tắc của người làm quy hoạch hạ tầng
Nguyên tắc chung khi phát triển kết nối quốc tế là không để phần lớn dung lượng phụ thuộc vào một vài tuyến đi cùng một hướng. Đa dạng có thể theo nhiều chiều: thêm tuyến cáp biển đi theo hướng khác, thêm điểm cập bờ ở địa phương khác, tăng dung lượng cáp đất liền, và phát triển cáp do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu hoặc tham gia góp vốn nhiều hơn để chủ động điều phối.
Việc xây một tuyến cáp biển mới thường mất nhiều năm, từ thành lập liên danh đầu tư, khảo sát tuyến, sản xuất cáp, rải cáp tới đưa vào khai thác. Khi đọc tin về một tuyến mới, bạn nên phân biệt giai đoạn: ký thoả thuận góp vốn, bắt đầu rải cáp, hay đã đưa vào khai thác thương mại. Những mốc này thường được công bố bởi doanh nghiệp tham gia; nên đọc từ nguồn công bố chính thức kèm năm.
Trạm cập bờ là nơi tập trung rủi ro, nên việc bố trí trạm ở nhiều địa phương và kết nối chúng bằng nhiều tuyến trục trong nước cũng quan trọng không kém số tuyến cáp. Luật Viễn thông 2023 xác định trách nhiệm bảo vệ công trình viễn thông; một số công trình được xếp vào nhóm quan trọng liên quan an ninh quốc gia và được bảo vệ theo chế độ riêng.
Kết nối quốc tế và chuyện chọn vị trí trung tâm dữ liệu
Với các nhà đầu tư trung tâm dữ liệu phục vụ khách hàng khu vực, khoảng cách tới trạm cập bờ cáp quốc tế là một tiêu chí chọn địa điểm. Đặt gần trạm cập bờ giúp giảm độ trễ và giảm số đoạn cáp trục trong nước phải thuê, nhưng cũng đặt trung tâm vào vùng ven biển có rủi ro bão, triều cường. Cân bằng giữa hai yếu tố này là bài toán thường gặp khi lập dự án.
Với doanh nghiệp sản xuất, kết nối quốc tế ít khi quyết định chọn tỉnh nào, nhưng ảnh hưởng tới cách bố trí hệ thống: nhà máy làm việc trực tuyến liên tục với công ty mẹ ở nước ngoài nên đặt một phần hệ thống tại chỗ hoặc trong nước, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào máy chủ ở xa. Nhà máy ở vùng biên giới phía Bắc hoặc Tây Nam có thể được hưởng lợi từ hướng cáp đất liền, nhưng nên hỏi nhà cung cấp dịch vụ cụ thể thay vì giả định.
Ở tầm quốc gia, nhiều trung tâm dữ liệu trong nước, nhiều điểm trao đổi lưu lượng, nhiều tuyến cáp đi nhiều hướng là ba thứ bổ sung cho nhau. Thiếu một trong ba, sự cố ở một tuyến cáp biển sẽ lan thành sự cố của nhiều dịch vụ trong nước.
Doanh nghiệp làm gì để không bị động
Doanh nghiệp không điều khiển được cáp biển, nhưng có thể giảm mức phụ thuộc của mình. Các bước nên làm:
- Liệt kê các dịch vụ thiết yếu đang đặt ở nước ngoài: email, phần mềm quản trị của công ty mẹ, kho dữ liệu đám mây, công cụ họp trực tuyến.
- Với từng dịch vụ, hỏi nhà cung cấp có điểm đặt máy chủ hoặc vùng dịch vụ gần Việt Nam hơn không, có mạng phân phối nội dung không.
- Khi mua đường truyền, hỏi nhà cung cấp về các hướng kết nối quốc tế mà họ đang dùng và cách họ điều phối khi một hướng gặp sự cố.
- Cân nhắc dùng hai nhà cung cấp đường truyền có hướng đi quốc tế khác nhau cho văn phòng, nhà máy cần làm việc liên tục với nước ngoài.
- Chuẩn bị quy trình khi kết nối quốc tế chậm: ưu tiên băng thông cho ứng dụng nghiệp vụ, tạm hoãn đồng bộ dữ liệu lớn, chuyển họp video sang họp thoại.
- Lưu bản sao dữ liệu quan trọng ở trong nước để vẫn làm việc được khi truy cập hệ thống nước ngoài gián đoạn.
Ví dụ giả định: một công ty may làm hàng cho đối tác châu Âu dùng hệ thống quản lý đơn hàng đặt ở nước ngoài. Khi cáp quốc tế suy giảm, phòng kế hoạch không mở được đơn mới. Nếu mỗi ngày công ty xuất một bản sao đơn hàng đang chạy về máy chủ trong nước, nhà máy vẫn chạy đúng kế hoạch trong lúc chờ khôi phục.
Đọc tin "cáp quang biển gặp sự cố" thế nào cho đúng
Một tin sự cố cáp biển thường có ba thông tin cần tách: tuyến nào, đoạn nào hỏng (nhánh vào Việt Nam hay đoạn chính ở xa), và dung lượng bị ảnh hưởng của từng nhà mạng. Sự cố ở đoạn chính xa bờ có thể ảnh hưởng nhiều nước cùng lúc; sự cố ở nhánh cập bờ Việt Nam chỉ ảnh hưởng hướng đi vào Việt Nam của tuyến đó.
Tin cũng thường nêu dự kiến thời gian sửa. Con số này dễ thay đổi vì phụ thuộc lịch tàu và thời tiết, nên coi là ước tính. Điều hữu ích hơn với người dùng là thông báo của nhà mạng về các biện pháp điều phối: chuyển lưu lượng sang tuyến khác, ưu tiên dịch vụ nào.
Cuối cùng, không phải mọi lần mạng chậm đều do cáp biển. Nếu chỉ một trang nước ngoài chậm, có thể do chính dịch vụ đó; nếu cả mạng trong nhà chậm, có thể do thiết bị hay đường truyền tới nhà. Chỉ khi nhiều dịch vụ nước ngoài cùng chậm, dịch vụ trong nước vẫn bình thường, mới có nhiều khả năng là kết nối quốc tế.
Câu hỏi thường gặp
Cáp quang biển đứt thì vì sao vẫn vào được một số trang nước ngoài bình thường?
Vì lưu lượng được chuyển sang các tuyến còn lại, và nhiều dịch vụ lớn đã đặt bản sao nội dung trong nước qua mạng phân phối nội dung. Trang có bản sao trong nước gần như không bị ảnh hưởng; trang chỉ đặt ở nước ngoài và không có bản sao sẽ chậm rõ hơn, nhất là giờ cao điểm.
Cáp đất liền có thay được cáp biển không?
Cáp đất liền bổ sung hướng đi và giúp dự phòng, nhưng thường có dung lượng nhỏ hơn và phải đi qua mạng của nước láng giềng trước khi ra quốc tế. Vì vậy nó khó gánh toàn bộ lưu lượng khi nhiều tuyến cáp biển cùng gặp sự cố, dù vẫn quan trọng cho đa dạng tuyến.
Trạm trung chuyển Internet quốc gia làm gì?
Đó là điểm để các nhà mạng trong nước trao đổi lưu lượng trực tiếp với nhau, thay vì đi vòng qua nước ngoài. Nhờ vậy truy cập giữa các mạng trong nước nhanh hơn, giảm tải cho kết nối quốc tế và vẫn hoạt động khi kết nối quốc tế gặp sự cố.
Đặt máy chủ ở trong nước có giúp doanh nghiệp tránh ảnh hưởng không?
Có, với người dùng trong nước. Khi máy chủ đặt ở trung tâm dữ liệu trong nước, khách hàng và nhân viên tại Việt Nam truy cập không qua cáp quốc tế. Nhưng nếu khách hàng chủ yếu ở nước ngoài, bạn vẫn cần đường quốc tế ổn định hoặc đặt thêm điểm phục vụ gần họ.
Vì sao Việt Nam cần thêm tuyến cáp biển dù đã có nhiều tuyến?
Vì nhu cầu băng thông tăng liên tục, nhiều tuyến cũ đã khai thác lâu năm và có lịch nghỉ hưu, và rủi ro sự cố đồng thời ở các tuyến đi cùng vùng biển vẫn còn. Tuyến mới đi hướng khác, cập bờ ở địa điểm khác giúp đa dạng hoá và tăng dung lượng dự phòng.
Người dùng cá nhân làm gì khi cáp quốc tế gặp sự cố?
Không có nhiều việc phải làm ngoài kiên nhẫn: dời việc tải tệp lớn từ nước ngoài sang giờ thấp điểm, dùng ứng dụng có máy chủ trong nước nếu có, và theo dõi thông báo của nhà mạng. Không nên cài các công cụ lạ quảng cáo "vượt cáp đứt" vì có thể gây rủi ro bảo mật.