Nhà ga hàng hoá là khu hạ tầng trong cảng hàng không chuyên tiếp nhận, kiểm tra an ninh, làm thủ tục, lưu kho và xếp hàng lên máy bay, gồm kho thường, kho lạnh, kho hàng giá trị cao, khu soi chiếu và khu hải quan, nối trực tiếp với sân đỗ tàu bay. Hàng đi đường hàng không thường là hàng nhẹ, giá trị cao, cần nhanh: linh kiện điện tử, điện thoại, dược phẩm, thiết bị y tế, hàng tươi sống, mẫu thử.
Với ngành điện tử, nơi chuỗi cung ứng tính bằng ngày và giờ, khoảng cách từ nhà máy tới nhà ga hàng hoá là một trong những tiêu chí chọn địa điểm quan trọng nhất. Bài viết giải thích nhà ga hàng hoá gồm những gì, một lô hàng đi qua đó ra sao, vì sao nhà máy chọn ở gần sân bay và những giới hạn của đường hàng không mà doanh nghiệp cần biết.
Hàng nào đi máy bay
Vận tải hàng không đắt hơn đường biển nhiều lần trên mỗi ki-lô-gam, nhưng nhanh hơn rất nhiều. Hàng chọn đi máy bay khi giá trị hàng cao so với trọng lượng, nên chi phí vận chuyển chỉ chiếm phần nhỏ trong giá trị; khi hàng có thời hạn ngắn như thực phẩm tươi, hoa, dược phẩm; hoặc khi chậm trễ gây thiệt hại lớn, như linh kiện thiếu làm dừng cả một dây chuyền ở nước khác.
Linh kiện điện tử hội đủ các điều kiện đó. Một hộp nhỏ chip, mô-đun camera, màn hình có thể trị giá rất lớn, trong khi chuỗi sản xuất điện tử vận hành theo nguyên tắc tồn kho thấp, giao đúng lúc. Các nhà máy lắp ráp vì vậy nhận linh kiện và gửi thành phẩm bằng đường hàng không thường xuyên, có khi nhiều chuyến mỗi tuần.
Ngược lại, hàng nặng, giá trị thấp như vật liệu xây dựng, nông sản thông thường, đồ gỗ hầu như không đi máy bay. Giữa hai nhóm là hàng may mặc, giày dép thời trang theo mùa, có lúc đi biển, có lúc chuyển sang máy bay khi bị trễ lịch giao. Biết hàng của mình thuộc nhóm nào giúp doanh nghiệp đánh giá đúng tầm quan trọng của sân bay khi chọn vị trí nhà máy.
Nhà ga hàng hoá gồm những khu nào
Quy mô và bố trí khác nhau giữa các cảng hàng không, nhưng một nhà ga hàng hoá phục vụ quốc tế thường có các khu chức năng sau.
| Khu | Làm gì | Ghi chú |
|---|---|---|
| Khu nhận hàng xuất | Tiếp nhận hàng từ xe tải, cân, đo, kiểm tra chứng từ | Có giờ đóng nhận hàng trước mỗi chuyến bay |
| Khu soi chiếu an ninh | Soi hàng bằng máy, kiểm tra theo quy định an ninh hàng không | Mọi hàng lên máy bay đều qua bước này |
| Khu đóng hàng lên mâm, thùng chuyên dụng | Xếp hàng lên mâm, vào thùng chứa theo hình dáng khoang máy bay | Cần thợ có kỹ năng để tối ưu thể tích |
| Khu hàng nhập | Nhận hàng dỡ từ máy bay, chia theo vận đơn, chờ thủ tục | Nơi chủ hàng tới nhận sau khi thông quan |
| Kho lạnh, kho mát | Giữ dược phẩm, thực phẩm, hoa ở nhiệt độ yêu cầu | Đứt chuỗi lạnh ở đây là hỏng cả lô |
| Kho hàng giá trị cao, hàng đặc biệt | Lưu hàng đắt tiền, hàng nguy hiểm, động vật sống theo quy định riêng | Giám sát chặt, hạn chế ra vào |
| Khu hải quan | Kiểm tra, giám sát hàng xuất nhập khẩu | Nối với hệ thống khai báo điện tử |
| Lối ra sân đỗ | Xe kéo đưa mâm, thùng hàng ra máy bay | Nằm trong khu vực hạn chế |
Ngoài nhà ga trong sân bay, ở Việt Nam còn có mô hình kho hàng không kéo dài đặt ngoài sân bay, gần khu công nghiệp, nơi hàng được tiếp nhận, làm thủ tục rồi chuyển thẳng ra sân bay theo xe được niêm phong. Mô hình này giúp giảm ùn tắc ở nhà ga chính và đưa điểm nhận hàng lại gần nhà máy.
Vì sao nhà máy linh kiện điện tử chọn gần sân bay
Giờ đóng nhận hàng. Mỗi chuyến bay có giờ đóng nhận hàng trước khi cất cánh. Nhà máy càng gần, càng có thể sản xuất tới sát giờ đó mà vẫn kịp chuyến, giảm tồn kho thành phẩm.
Linh kiện nhập theo nhịp sản xuất. Linh kiện tới sân bay được kéo về nhà máy trong vài giờ, đưa vào dây chuyền gần như ngay, không cần kho đệm lớn.
Rủi ro trên đường bộ thấp hơn. Hàng giá trị cao di chuyển quãng ngắn trên đường bộ thì ít rủi ro mất mát, hư hỏng, chậm trễ do ùn tắc hơn.
Tận dụng nhiều chuyến bay. Cảng hàng không quốc tế lớn có nhiều chuyến chở khách và chuyến chở hàng đi nhiều nơi, cho phép chọn chuyến linh hoạt khi có đơn gấp.
Hệ sinh thái nhà cung cấp. Khi một nhà máy lớn đặt gần sân bay, các nhà cung cấp linh kiện, bao bì, dịch vụ logistics cũng tập trung quanh đó, tạo thành cụm. Theo thông tin công bố trong những năm qua, các cụm sản xuất điện tử lớn ở phía Bắc hình thành ở các tỉnh quanh cảng hàng không quốc tế Nội Bài.
Một lô linh kiện xuất khẩu đi qua đường hàng không
Trình tự dưới đây là khung chung, mỗi hãng hàng không, mỗi nhà ga và loại hàng có yêu cầu chi tiết riêng.
- Nhà máy đặt chỗ trên chuyến bay qua hãng hàng không hoặc đại lý giao nhận, nhận giờ đóng nhận hàng.
- Đóng gói hàng theo yêu cầu đường hàng không, dán thông tin vận đơn, khai báo hải quan điện tử.
- Xe chở hàng tới khu nhận hàng xuất của nhà ga hoặc kho hàng không kéo dài, cân, đo kích thước.
- Hàng qua soi chiếu an ninh, kiểm tra hải quan theo phân luồng.
- Nhà ga xếp hàng lên mâm, vào thùng chuyên dụng theo kế hoạch xếp tải của chuyến bay.
- Thùng hàng được kéo ra sân đỗ, đưa lên máy bay; thông tin chuyến bay cập nhật cho chủ hàng.
- Ở nước đến, quy trình đảo ngược: dỡ hàng, chia hàng, thủ tục nhập, giao cho người nhận.
Điểm nghẽn hay gặp là giờ đóng nhận hàng và năng lực nhà ga vào mùa cao điểm cuối năm, khi lượng hàng điện tử, thương mại điện tử tăng mạnh. Doanh nghiệp có đơn lớn nên đặt chỗ sớm và chừa thời gian dự phòng.
Tới nơi, hàng có thể nằm chờ ở nhà ga vì chứng từ thiếu hoặc khai báo sai. Một bộ chứng từ chuẩn bị đúng từ nhà máy thường giúp tiết kiệm nhiều thời gian hơn so với việc chọn chuyến bay sớm hơn vài giờ.
Máy bay chở khách và máy bay chở hàng
Phần lớn hàng không quốc tế đi trong khoang hàng dưới sàn của máy bay chở khách, gọi là hàng bụng. Mỗi chuyến bay chở khách thân rộng có khoang hàng đáng kể, và với các đường bay có nhiều chuyến mỗi ngày, đây là nguồn chỗ lớn, giá có khi cạnh tranh. Hạn chế là kích thước khoang thấp, không chở được kiện quá cao, và lịch phụ thuộc lịch bay khách.
Máy bay chở hàng chuyên dụng có khoang chính rộng, cửa lớn, chở được kiện cồng kềnh và hàng mà máy bay chở khách không nhận. Các hãng vận chuyển chuyển phát nhanh, các hãng hàng không có mảng hàng hoá khai thác loại máy bay này trên những đường bay có lượng hàng đủ lớn.
Với doanh nghiệp, hai loại này bổ sung nhau. Nhà ga hàng hoá phục vụ cả hai, nhưng máy bay chở hàng chuyên dụng cần sân đỗ, thiết bị phục vụ và thời gian khai thác phù hợp, thường bay đêm. Cảng hàng không có nhiều chuyến bay chở hàng chuyên dụng thường là lợi thế cho các ngành có hàng cồng kềnh, nhiều đơn gấp.
Giới hạn của đường hàng không mà nhà máy cần biết
Đường hàng không nhanh nhưng không phải không có ràng buộc:
- Chi phí cao trên mỗi ki-lô-gam, tính theo trọng lượng thực hoặc trọng lượng thể tích, lấy số lớn hơn; hàng nhẹ mà cồng kềnh vẫn bị tính đắt.
- Kích thước, khối lượng kiện bị giới hạn bởi cửa và khoang máy bay.
- Hàng nguy hiểm như pin lithium, hoá chất, hàng có từ tính phải theo quy định riêng về đóng gói, khai báo, có loại bị cấm trên máy bay chở khách.
- Mùa cao điểm chỗ ít, giá tăng, hàng có thể bị dời chuyến.
- Thời tiết xấu, sự cố kỹ thuật có thể làm chuyến bay huỷ hoặc trễ.
- Phải có chặng đường bộ hai đầu, nên tổng thời gian còn phụ thuộc đường từ nhà máy tới sân bay.
Những ràng buộc này giải thích vì sao không phải nhà máy điện tử nào cũng cần sát sân bay. Nhà máy linh kiện nặng, hàng xuất bằng container lớn có thể ưu tiên gần cảng biển hơn.
Một số doanh nghiệp kết hợp: phần lớn hàng đi biển để tiết kiệm, chỉ chuyển sang máy bay khi đơn gấp hoặc khi lịch tàu trễ. Với cách làm này, vị trí nằm giữa cảng biển và sân bay, có đường tốt tới cả hai, lại là lựa chọn cân bằng.
Khi chọn địa điểm: đo gì thay vì nhìn bản đồ
Nếu đường hàng không quan trọng với sản phẩm của bạn, khoảng cách trên bản đồ tới sân bay chưa đủ. Nên đo thời gian xe chạy thực tế từ vị trí dự kiến tới nhà ga hàng hoá vào các khung giờ khác nhau, và hỏi các đại lý giao nhận về giờ đóng nhận hàng của các chuyến thường dùng.
Nên hỏi thêm xem gần vị trí đó có kho hàng không kéo dài hoặc điểm tiếp nhận hàng của nhà ga không; nhà ga đã gần hết công suất chưa, có kế hoạch mở rộng hay nhà ga mới nào được công bố; và các tuyến bay chở hàng tới thị trường chính của bạn có thường xuyên không.
Với cảng hàng không đang xây hoặc đang mở rộng, như Long Thành ở Đồng Nai theo thông tin công bố, chỉ nên đưa vào tính toán khi đã rõ mốc khai thác và quy mô nhà ga hàng hoá. Trước thời điểm đó, kế hoạch vận chuyển cần dựa trên cảng hàng không đang hoạt động.
Câu hỏi thường gặp
Kho hàng không kéo dài là gì?
Là kho đặt ngoài cảng hàng không, thường gần khu công nghiệp, nơi hàng xuất được tiếp nhận, kiểm tra, làm thủ tục rồi chuyển ra sân bay theo xe được giám sát, và hàng nhập được đưa về đó để làm thủ tục, nhận hàng. Mô hình này giúp giảm tải cho nhà ga trong sân bay.
Trọng lượng thể tích là gì?
Là trọng lượng quy đổi từ thể tích kiện hàng theo hệ số của hãng vận chuyển. Cước tính theo số lớn hơn giữa trọng lượng thực và trọng lượng thể tích, nên hàng nhẹ nhưng cồng kềnh vẫn có thể bị tính cước cao.
Pin lithium có gửi được bằng đường hàng không không?
Có thể, nhưng phải theo quy định về hàng nguy hiểm: đóng gói, dán nhãn, khai báo đúng loại pin và cách đóng gói, có loại chỉ được đi máy bay chở hàng. Doanh nghiệp nên hỏi hãng hàng không hoặc đại lý giao nhận có chuyên môn hàng nguy hiểm.
Nhà máy điện tử có nhất thiết phải gần sân bay không?
Không nhất thiết. Nhà máy có linh kiện nhỏ, giá trị cao, giao gấp sẽ hưởng lợi rõ khi gần sân bay. Nhà máy sản phẩm nặng, xuất bằng container có thể ưu tiên gần cảng biển. Cần xem dòng hàng vào và ra của chính nhà máy mình.
Mùa cao điểm hàng không là khi nào?
Thường là quý cuối năm, khi hàng điện tử, thương mại điện tử, hàng mùa lễ hội tăng mạnh, và dịp trước Tết với hàng tiêu dùng. Chỗ trên máy bay khan, giá tăng, nên doanh nghiệp có đơn lớn cần đặt chỗ sớm.
Hàng tươi đi máy bay cần chú ý gì ở nhà ga?
Cần bảo đảm chuỗi lạnh liên tục: xe lạnh tới nhà ga, kho lạnh trong nhà ga, thời gian chờ ngắn trên sân đỗ. Nên hỏi nhà ga và hãng hàng không về khả năng kho lạnh, quy trình ưu tiên hàng dễ hỏng và cách xử lý khi chuyến bay trễ.