Luật Đầu tư công 2024 phân loại dự án đầu tư công thành bốn loại: dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án nhóm B và dự án nhóm C, dựa trên quy mô tổng mức đầu tư, lĩnh vực và mức độ tác động. Loại dự án quyết định ai có quyền quyết định chủ trương, hồ sơ phải lập kỹ đến đâu, thẩm định bởi ai và thời gian thực hiện tối đa được phép bao lâu.
Bài giải thích các tiêu chí theo nguyên lý, không nêu ngưỡng vốn cụ thể vì các ngưỡng này được quy định chi tiết trong luật và có thể điều chỉnh. Khi cần con số chính xác, bạn tra văn bản hiện hành. Bài cũng phân biệt nhóm dự án với cấp công trình, hai khái niệm hay bị lẫn.
Vì sao phải phân loại dự án
Một con đường liên xã và một tuyến cao tốc liên vùng đều là dự án đầu tư công, nhưng rủi ro và tác động khác xa nhau. Nếu áp cùng một quy trình, hoặc dự án nhỏ sẽ bị đè nặng bởi thủ tục không cần thiết, hoặc dự án lớn sẽ được duyệt quá dễ. Phân loại giúp tương xứng mức kiểm soát với mức rủi ro.
Cụ thể, dự án càng lớn thì cơ quan quyết định càng cao, hồ sơ càng chi tiết, thẩm định càng nhiều tầng. Dự án quan trọng quốc gia phải qua Quốc hội; dự án nhỏ dùng vốn xã có thể do hội đồng nhân dân xã quyết định chủ trương. Phân loại cũng gắn với thời gian thực hiện tối đa cho từng nhóm, để tránh tình trạng dự án kéo dài vô hạn và bố trí vốn dàn trải.
Với người đọc tin, nhóm dự án là một chỉ dấu nhanh: nghe "dự án nhóm A" là biết đây là dự án quy mô lớn hoặc thuộc lĩnh vực đặc biệt, đã hoặc sẽ phải qua cấp thẩm quyền cao; nghe "dự án quan trọng quốc gia" là biết Quốc hội đã hoặc sẽ có nghị quyết riêng.
Phân loại còn gắn với kỷ luật vốn. Luật đặt thời gian bố trí vốn tối đa cho từng nhóm, nhóm càng lớn thì thời gian cho phép càng dài, và yêu cầu ưu tiên vốn cho dự án chuyển tiếp, dự án sắp hoàn thành trước khi mở dự án mới. Mục tiêu là tránh tình trạng khởi công nhiều công trình cùng lúc rồi mỗi công trình chỉ được rót một ít tiền mỗi năm, kéo dài dang dở. Khi một tỉnh có nhiều dự án nhóm B, C cùng chờ vốn, những dự án mới thường phải xếp hàng sau.
Dự án quan trọng quốc gia: những tiêu chí theo nguyên lý
Vốn rất lớn. Dự án có tổng mức đầu tư từ một ngưỡng rất cao trở lên, do luật quy định.
Ảnh hưởng lớn tới môi trường. Dự án có thể gây ảnh hưởng lớn hoặc tiềm ẩn khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, như nhà máy điện hạt nhân, hoặc phải chuyển mục đích sử dụng đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ ở quy mô lớn.
Dùng nhiều đất lúa. Dự án phải chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa nước từ hai vụ trở lên với quy mô lớn theo ngưỡng của luật.
Di dân lớn. Dự án phải di dân tái định cư với số lượng lớn ở miền núi hoặc ở các vùng khác theo ngưỡng của luật.
Cần cơ chế đặc biệt. Dự án cần áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt mà chỉ Quốc hội mới có thẩm quyền quyết định.
Chỉ cần một tiêu chí. Dự án đáp ứng một trong các tiêu chí trên là thuộc diện quan trọng quốc gia. Vì vậy có dự án vốn không quá lớn nhưng vẫn phải qua Quốc hội vì di dân hoặc dùng đất rừng lớn.
Nhóm A, B, C: căn cứ vào lĩnh vực và tổng mức đầu tư
Ngoài dự án quan trọng quốc gia, các dự án còn lại được xếp vào nhóm A, B hoặc C. Căn cứ chính là tổng mức đầu tư, nhưng ngưỡng vốn khác nhau theo lĩnh vực. Các lĩnh vực hạ tầng then chốt như giao thông, điện, khai khoáng, dầu khí, hoá chất được đặt ngưỡng cao hơn; các lĩnh vực như thuỷ lợi, cấp thoát nước, công nghiệp khác có ngưỡng thấp hơn; các lĩnh vực như y tế, văn hoá, giáo dục có ngưỡng thấp hơn nữa. Cách chia này giúp các lĩnh vực vốn thường rất lớn như giao thông, điện không bị đẩy hết lên cấp thẩm quyền cao nhất, trong khi các lĩnh vực quy mô nhỏ hơn vẫn được kiểm soát tương xứng.
Một số dự án được xếp vào nhóm A không phụ thuộc tổng mức đầu tư vì tính chất đặc biệt, như dự án thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh có tính chất bảo mật, hoặc dự án sản xuất chất độc hại, chất nổ. Danh mục cụ thể nằm trong luật.
Ngưỡng vốn của từng nhóm, theo từng lĩnh vực, được ghi trong Luật Đầu tư công 2024 và có thể được điều chỉnh. Luật năm 2024 đã nâng ngưỡng so với luật trước đó để phù hợp mặt bằng giá và đẩy mạnh phân cấp. Khi đọc một tài liệu cũ, bạn nên kiểm tra nó đang áp ngưỡng của luật nào.
Ai quyết định chủ trương đầu tư cho từng loại
Bảng mô tả nguyên lý phân thẩm quyền theo loại dự án và nguồn vốn. Phân cấp cụ thể đã được điều chỉnh trong Luật Đầu tư công 2024 và có thể tiếp tục thay đổi; bạn tra văn bản hiện hành khi cần căn cứ.
| Loại dự án | Dùng vốn trung ương | Dùng vốn địa phương | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Quan trọng quốc gia | Quốc hội | Quốc hội | Có nghị quyết riêng, thường kèm cơ chế đặc thù |
| Nhóm A | Thủ tướng Chính phủ | Hội đồng nhân dân tỉnh | Hồ sơ là báo cáo nghiên cứu tiền khả thi |
| Nhóm B, C | Người đứng đầu bộ, cơ quan trung ương | Hội đồng nhân dân cấp tỉnh hoặc cấp xã theo phân cấp | Hồ sơ là báo cáo đề xuất chủ trương |
Thẩm quyền quyết định đầu tư, tức phê duyệt dự án sau khi có chủ trương, thường được giao cho cấp thấp hơn một bậc hoặc cho người đứng đầu cơ quan quản lý. Với dự án quan trọng quốc gia, Quốc hội quyết định chủ trương còn Chính phủ hoặc Thủ tướng quyết định đầu tư hoặc giao cho cơ quan khác theo nghị quyết.
Phân loại khác: theo nguồn vốn và theo cấp quản lý
Ngoài nhóm A, B, C, dự án đầu tư công còn được nhìn theo nguồn vốn: vốn ngân sách trung ương, vốn ngân sách địa phương, vốn từ nguồn thu để lại cho đầu tư, vốn vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài, vốn từ trái phiếu Chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương. Nguồn vốn ảnh hưởng tới quy trình: dự án ODA phải theo thêm quy định của nhà tài trợ và pháp luật về quản lý nợ công.
Dự án cũng được chia theo cấp quản lý: dự án do bộ, cơ quan trung ương quản lý và dự án do tỉnh, xã quản lý. Sau khi chính quyền hai cấp vận hành từ 01/7/2025, dự án của cấp trung gian trước đây được chuyển giao cho tỉnh hoặc xã tiếp tục thực hiện, kèm chủ đầu tư mới. Nếu bạn đang theo dõi một dự án cũ, nên kiểm lại ai là chủ đầu tư hiện nay.
Một dự án lớn còn có thể được chia thành nhiều dự án thành phần, mỗi dự án thành phần có thể là một nhóm khác nhau và giao cho chủ đầu tư khác nhau, ví dụ mỗi tỉnh làm phần giải phóng mặt bằng trên địa bàn mình. Khi đọc tin về một tuyến dài, chú ý tin đang nói về toàn dự án hay một dự án thành phần.
Nhóm dự án khác cấp công trình
Hai khái niệm hay bị lẫn là nhóm dự án và cấp công trình. Nhóm dự án theo Luật Đầu tư công dựa chủ yếu vào vốn và lĩnh vực, phục vụ việc phân thẩm quyền quyết định đầu tư. Cấp công trình theo pháp luật xây dựng dựa vào quy mô kỹ thuật và mức độ quan trọng của công trình, như chiều dài nhịp cầu, lưu lượng thiết kế của đường, công suất nhà máy nước, được chia thành cấp đặc biệt, cấp I, II, III, IV.
Cấp công trình quyết định yêu cầu kỹ thuật: năng lực tối thiểu của nhà thầu và tư vấn, thời gian bảo hành, cơ quan chuyên môn nào thẩm định thiết kế, có phải kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan nhà nước hay không. Một dự án nhóm B có thể chứa một công trình cấp I, và một dự án nhóm A có thể gồm nhiều công trình cấp khác nhau.
Với người theo dõi dự án, nhóm dự án cho biết ai quyết định và tiền đi theo đường nào; cấp công trình cho biết mức độ phức tạp kỹ thuật và yêu cầu chất lượng. Cả hai thông tin thường có trong quyết định phê duyệt dự án.
Đọc phân loại trong tin để hiểu điều gì
Khi tin nhắc tới loại dự án, bạn có thể rút ra những thông tin sau mà bài báo không nói thẳng:
- Dự án quan trọng quốc gia: đã hoặc sẽ có nghị quyết của Quốc hội, có thể kèm cơ chế đặc thù như rút gọn thủ tục, chỉ định thầu, tách giải phóng mặt bằng.
- Nhóm A: hồ sơ chủ trương là báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, qua hội đồng thẩm định cấp cao; thời gian thực hiện được phép dài hơn nhóm B, C.
- Nhóm B, C: thẩm quyền nằm nhiều ở bộ, tỉnh, xã; thủ tục ngắn hơn; phù hợp các công trình như đường tỉnh, trường học, trạm y tế, kênh mương.
- Dự án thành phần: chỉ là một phần của dự án lớn, tiến độ toàn tuyến phụ thuộc phần chậm nhất.
- Dự án chuyển chủ đầu tư sau sắp xếp chính quyền: có thể chậm một thời gian do bàn giao hồ sơ, con dấu, tài khoản.
Phân loại không nói lên dự án tốt hay xấu, cần hay không cần. Nó chỉ cho biết dự án đang đi theo đường thủ tục nào, để bạn kỳ vọng đúng về thời gian và biết nên hỏi ai.
Câu hỏi thường gặp
Dự án quan trọng quốc gia có phải luôn là dự án lớn nhất không?
Thường là dự án vốn rất lớn, nhưng không phải luôn vậy. Một dự án chỉ cần đáp ứng một tiêu chí như di dân tái định cư số lượng lớn, dùng nhiều đất trồng lúa hai vụ, hay cần cơ chế đặc biệt mà chỉ Quốc hội quyết định được là đã thuộc diện quan trọng quốc gia.
Ngưỡng vốn của dự án nhóm A là bao nhiêu?
Ngưỡng khác nhau theo lĩnh vực và được quy định trong Luật Đầu tư công 2024, có thể điều chỉnh qua các lần sửa đổi. Bạn nên tra văn bản luật hiện hành để có con số chính xác thay vì dựa vào tài liệu cũ, vì ngưỡng đã được nâng so với luật trước.
Dự án nhóm C có cần báo cáo nghiên cứu khả thi không?
Dự án nhóm C quy mô nhỏ có thể chỉ cần báo cáo kinh tế kỹ thuật đầu tư xây dựng theo pháp luật về xây dựng, thay cho báo cáo nghiên cứu khả thi đầy đủ. Trường hợp cụ thể phụ thuộc quy mô và tính chất công trình, tra quy định hiện hành.
Sau khi bỏ cấp huyện, dự án do cấp huyện cũ làm chủ đầu tư thì sao?
Các dự án này được chuyển giao cho tỉnh hoặc xã tiếp tục thực hiện theo phương án sắp xếp của từng tỉnh, kèm việc giao chủ đầu tư mới. Người dân liên quan, như có đất bị thu hồi, nên hỏi ủy ban nhân dân xã, phường để biết đầu mối hiện tại.
Cấp công trình và nhóm dự án cái nào quan trọng hơn?
Hai khái niệm phục vụ hai mục đích khác nhau. Nhóm dự án quyết định thẩm quyền và quy trình đầu tư, cấp công trình quyết định yêu cầu kỹ thuật, năng lực nhà thầu và cơ quan thẩm định thiết kế. Một dự án cần cả hai thông tin để quản lý đúng.
Dự án quan trọng quốc gia có được áp dụng cơ chế đặc thù không?
Có thể. Quốc hội khi quyết định chủ trương đầu tư dự án quan trọng quốc gia có thể cho phép một số cơ chế đặc thù, như chỉ định thầu một số gói, tách giải phóng mặt bằng, khai thác mỏ vật liệu theo thủ tục rút gọn. Nội dung cụ thể nằm trong nghị quyết của từng dự án.
