Trạm biến áp 110 kV là nơi điện từ lưới cao áp được hạ xuống trung thế 22 kV để chia cho từng nhà máy trong khu công nghiệp; nếu trạm đã gần đầy tải hoặc chỉ có một máy biến áp, nhà máy mới có thể phải chờ nâng cấp mới đủ điện. Vì vậy, trước khi chọn lô, bạn nên hỏi chủ đầu tư hạ tầng về số máy biến áp, mức mang tải hiện tại, nguồn cấp dự phòng và kế hoạch mở rộng trạm.
Giấy giới thiệu khu công nghiệp thường chỉ ghi "điện: lưới quốc gia, trạm 110 kV". Dòng đó gần như không nói gì về chuyện nhà máy của bạn có đủ điện đúng lúc cần hay không. Phần dưới giải thích trạm 110 kV làm gì, các con số cần đọc, câu hỏi nên đặt và các phương án khi trạm chưa đủ.
Trạm 110 kV làm việc gì trong một khu công nghiệp
Một khu công nghiệp lớn tiêu thụ điện ngang một đô thị nhỏ. Điện tới khu bằng đường dây 110 kV từ một trạm 220 kV gần đó. Tại trạm 110 kV, máy biến áp lực hạ điện áp xuống 22 kV, rồi các xuất tuyến trung thế chạy theo đường nội khu tới từng lô. Mỗi nhà máy đặt trạm biến áp riêng của mình, hạ 22 kV xuống 0,4 kV để dùng cho máy móc.
Như vậy trạm 110 kV là cổ chai đầu tiên. Tổng công suất mọi nhà máy trong khu không thể vượt khả năng của các máy biến áp ở trạm này, cộng với phần dự phòng cần giữ. Khi khu lấp đầy dần, trạm đầy dần; tới một lúc, chủ đầu tư hạ tầng hoặc ngành điện phải lắp thêm máy, thay máy lớn hơn, hoặc xây thêm trạm thứ hai.
Trạm có thể do ngành điện đầu tư và quản lý, hoặc do chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp đầu tư rồi bàn giao hay tự quản lý theo thoả thuận. Câu hỏi "trạm của ai" ảnh hưởng tới việc ai quyết định nâng cấp, nâng cấp nhanh hay chậm, và nhà máy ký hợp đồng mua điện với ai. Ở nhiều khu, nhà máy ký trực tiếp với công ty điện lực tỉnh; ở một số khu, chủ đầu tư hạ tầng là bên bán lẻ điện trong khu theo giấy phép hoạt động điện lực.
Những con số về trạm 110 kV đáng hỏi và cách hiểu
Khi khảo sát, đề nghị chủ đầu tư hạ tầng cung cấp các thông tin dưới đây bằng văn bản. Con số trong cột ví dụ là ví dụ giả định để minh hoạ cách đọc.
| Thông tin | Ví dụ giả định | Ý nghĩa với nhà máy mới |
|---|---|---|
| Số máy biến áp và dung lượng mỗi máy | Hai máy, mỗi máy 63 MVA | Có hai máy thì một máy hỏng vẫn còn máy kia gánh một phần tải |
| Mức mang tải cao nhất năm gần nhất | Khoảng 70% tổng dung lượng | Phần còn trống thực tế cho nhà máy mới, sau khi trừ dự phòng |
| Công suất đã cam kết cho dự án chưa vận hành | Một số nhà máy đã ký nhưng đang xây | Phần trống trên giấy có thể đã được hứa cho người khác |
| Số nguồn cấp 110 kV vào trạm | Một đường dây hay hai đường dây | Một đường dây sự cố là cả khu mất điện nếu không có nguồn thứ hai |
| Kế hoạch lắp máy thứ hai, thứ ba hoặc trạm mới | Đang trình duyệt, dự kiến năm sau | Mốc này có chắc không, ai chịu chi phí, có nằm trong quy hoạch điện không |
| Xuất tuyến 22 kV gần lô định thuê | Tuyến chạy dọc trục đường chính | Khoảng cách kéo cáp từ tuyến tới trạm riêng của nhà máy |
Dung lượng máy biến áp tính bằng MVA, công suất nhà máy tính bằng kW hoặc kVA; hai đơn vị không cộng trừ thẳng với nhau được nếu chưa tính hệ số công suất. Nhờ kỹ sư điện của bạn đọc giúp phần này.
Vì sao "còn điện" trên giấy chưa chắc là đủ điện cho bạn
Ngành điện thường không cho trạm vận hành sát đầy cả hai máy. Nguyên tắc là khi một máy phải dừng để sửa chữa hay gặp sự cố, máy còn lại vẫn gánh được phần lớn tải quan trọng. Nếu mỗi máy đang chạy quá một nửa dung lượng, thì khi một máy dừng, một phần phụ tải sẽ phải cắt. Vì thế phần "còn trống" an toàn nhỏ hơn con số chênh lệch giữa tổng dung lượng và tải đang dùng.
Thứ hai, tải trong khu công nghiệp tăng theo đợt: một nhà máy lớn vào là phần trống biến mất. Nếu khu đã ký với nhiều nhà đầu tư đang xây, phần công suất đã hứa có thể chiếm hết chỗ trống. Bạn nên hỏi thẳng: tính cả các dự án đã ký nhưng chưa vận hành thì trạm còn bao nhiêu.
Thứ ba, ngành sản xuất của bạn có thể có phụ tải đặc biệt. Lò điện, máy hàn công suất lớn, máy ép, động cơ khởi động trực tiếp tạo dao động điện áp, sóng hài, ảnh hưởng tới nhà máy bên cạnh. Ngành điện có quy định về chất lượng điện năng tại điểm đấu nối; nhà máy có phụ tải loại này có thể phải đầu tư thêm thiết bị lọc, bù, hoặc đấu nối ở cấp điện áp cao hơn. Biết trước giúp bạn tránh cảnh xây xong mới phải sửa.
Khi nhà máy cần nhận điện thẳng ở 110 kV
Phụ tải rất lớn. Nhà máy thép, xi măng, kính, hoá chất, trung tâm dữ liệu, một số nhà máy điện tử quy mô lớn có thể cần công suất vượt khả năng cấp qua lưới 22 kV một cách kinh tế. Khi đó, nhà máy đầu tư trạm 110 kV riêng và đường dây đấu nối vào lưới 110 kV.
Thủ tục dài hơn. Đấu nối 110 kV cần thoả thuận với tổng công ty điện lực, có thể phải bổ sung vào quy hoạch, kế hoạch phát triển lưới điện của tỉnh, làm thủ tục đất cho hành lang tuyến và trạm. Thời gian cần tính bằng năm, không phải tháng.
Chi phí và vận hành. Nhà máy tự bỏ vốn trạm, phải có người đủ năng lực vận hành hoặc thuê dịch vụ, chịu trách nhiệm bảo dưỡng, thí nghiệm định kỳ thiết bị cao áp.
Đổi lại. Nhận điện ở cấp cao hơn thường ổn định hơn, ít bị ảnh hưởng bởi sự cố trên lưới trung thế chung, và có lợi thế về biểu giá theo cấp điện áp. Mức chênh cụ thể tra theo quy định giá điện hiện hành.
Chọn lô phù hợp. Nếu ngay từ đầu biết sẽ cần 110 kV, nên chọn lô có chỗ đặt trạm, gần tuyến 110 kV, tránh lô phải kéo đường dây qua đất của nhà máy khác.
Câu hỏi nên đặt khi đi khảo sát điện của một khu công nghiệp
Đi cùng kỹ sư điện hoặc đơn vị tư vấn thiết kế, mang theo ước tính công suất của dây chuyền theo từng giai đoạn. Ghi lại câu trả lời và đề nghị xác nhận bằng văn bản.
- Trạm 110 kV cấp cho lô này tên gì, cách lô bao xa, có mấy máy biến áp, dung lượng mỗi máy.
- Mức mang tải cao nhất năm gần nhất và công suất đã cam kết cho các dự án đang xây.
- Trạm được cấp từ mấy đường dây 110 kV; khu có trạm thứ hai không, hai trạm có nối vòng để chuyển tải không.
- Xuất tuyến 22 kV nào đi qua gần lô, là cáp ngầm hay dây nổi, có mạch vòng dự phòng không.
- Thống kê số lần và thời gian mất điện của tuyến đó trong năm gần nhất, nếu chủ đầu tư hạ tầng hoặc điện lực cung cấp được.
- Ai là bên bán điện trong khu và hợp đồng mua bán điện ký với ai.
- Nhà máy chịu phần đầu tư nào: trạm biến áp riêng, đường cáp từ điểm đấu nối vào trạm, thiết bị đo đếm.
- Nếu dây chuyền mở rộng giai đoạn hai, khu có kế hoạch nâng công suất trạm kịp không, mốc nào, ai chịu chi phí.
Câu trả lời mơ hồ ở câu hai và câu tám là tín hiệu nên hỏi kỹ hơn, hoặc hỏi thẳng công ty điện lực tỉnh về kế hoạch lưới của khu vực.
Nếu trạm chưa đủ: các phương án thường gặp
Phương án đầu tiên là chờ: chủ đầu tư hạ tầng hoặc ngành điện cam kết nâng công suất trạm trước khi nhà máy vận hành. Bạn nên gắn cam kết này vào hợp đồng thuê lại đất hoặc phụ lục, có mốc và trách nhiệm nếu chậm, vì một nhà máy xây xong mà thiếu điện là vốn đứng im.
Phương án thứ hai là phân kỳ phụ tải: giai đoạn đầu chạy một phần dây chuyền với công suất trạm hiện có, phần còn lại chờ nâng cấp. Cách này đòi hỏi thiết kế điện trong nhà máy chia được thành các khối độc lập. Phương án thứ ba là tự bổ sung nguồn tại chỗ: điện mặt trời mái nhà xưởng tự dùng, kết hợp lưu trữ, để giảm công suất lấy từ lưới vào giờ ban ngày. Nguồn tại chỗ giúp giảm tải nhưng không thay được lưới vào ban đêm hay lúc trời xấu.
Phương án cuối là chọn lô khác hoặc khu khác có dư địa điện tốt hơn. Đây thường là lựa chọn rẻ nhất nếu được cân nhắc trước khi đặt cọc. Nếu bạn đang tìm lô đất trong khu công nghiệp, có thể để lại nhu cầu cho Hạ Tầng để được giới thiệu quỹ đất, nhà xưởng phù hợp trong khu công nghiệp.
Trạm 110 kV và chuyện sống cạnh khu dân cư
Trạm 110 kV thường đặt trong khu công nghiệp hoặc ở rìa khu, có khi sát khu dân cư hình thành sau. Người dân hay lo về tiếng ồn, điện từ trường và nguy cơ cháy nổ. Trạm được thiết kế theo quy chuẩn kỹ thuật về khoảng cách an toàn, tường rào, phòng cháy; máy biến áp có tiếng ù đều, rõ hơn vào ban đêm khi xung quanh yên tĩnh. Trạm ngoài trời chiếm nhiều đất hơn trạm trong nhà kiểu kín khí, nhưng chi phí thấp hơn.
Đường dây 110 kV vào trạm có hành lang an toàn, trong đó việc xây dựng, trồng cây bị hạn chế theo quy định của pháp luật điện lực. Khi khu công nghiệp mở rộng hoặc xây trạm mới, việc chọn tuyến đường dây thường là phần khó nhất vì phải đi qua đất nông nghiệp, khu dân cư. Người dân trong vùng có quyền được thông tin và có chế độ bồi thường, hỗ trợ khi đất bị ảnh hưởng.
Với nhà máy, nằm sát trạm 110 kV có lợi là đường cáp đấu nối ngắn, nhưng cần hỏi về hành lang tuyến đi qua lô hoặc sát lô, vì phần đất trong hành lang có thể bị hạn chế xây dựng, ảnh hưởng tới diện tích sử dụng thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Khu công nghiệp ghi có trạm 110 kV thì nhà máy nào cũng đủ điện phải không?
Không. Trạm có giới hạn dung lượng và phải giữ dự phòng. Khi khu đã lấp đầy nhiều, phần trống có thể không đủ cho một nhà máy lớn. Bạn cần hỏi mức mang tải hiện tại và công suất đã cam kết cho các dự án đang xây.
Nhà máy có phải tự xây trạm biến áp không?
Hầu hết nhà máy trong khu công nghiệp tự đầu tư trạm biến áp riêng để hạ từ 22 kV xuống 0,4 kV, đặt trong khuôn viên. Trạm 110 kV chung của khu thì do chủ đầu tư hạ tầng hoặc ngành điện đầu tư. Nhà máy rất lớn mới cần trạm 110 kV riêng.
Một trạm có hai máy biến áp thì có an toàn hơn một máy không?
Có. Khi một máy dừng để bảo dưỡng hoặc sự cố, máy kia vẫn gánh được một phần hoặc toàn bộ tải, tuỳ mức mang tải. Trạm chỉ có một máy thì mỗi lần máy dừng là cả khu vực được cấp từ trạm đó bị ảnh hưởng.
Nên ghi cam kết về điện vào hợp đồng thuê đất không?
Nên. Nếu dư địa điện phụ thuộc vào việc nâng cấp trạm, hãy đề nghị ghi mốc hoàn thành, công suất được dành cho nhà máy và trách nhiệm khi chậm vào hợp đồng hoặc phụ lục. Nhờ luật sư đọc điều khoản trước khi ký.
Có thể dùng điện mặt trời mái nhà để bù khi trạm thiếu không?
Có thể giảm phần điện lấy từ lưới vào ban ngày, nhưng không thay được nguồn lưới vào ban đêm và lúc trời âm u. Phương án này hợp với nhà máy có tải ban ngày lớn và mái đủ chịu lực, đủ điều kiện phòng cháy.
Ai cung cấp số liệu mang tải trạm 110 kV?
Chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp thường nắm số liệu này hoặc có thể hỏi công ty điện lực tỉnh. Nếu bên chào thuê không cung cấp được, bạn có thể đề nghị buổi làm việc ba bên với điện lực để nghe trực tiếp.
